Krąg biblijny – Dzieje Apostolskie 1,12–26

Dziś w parafii mieliśmy spotkanie kręgu biblijnego. W tym roku rozważamy Dzieje Apostolskie. Dzisiaj pierwszy rozdział, wersety od 12 do 26.

W trzynastym wersecie św. Łukasz zwraca uwagę, że wszyscy byli zgromadzeni w sali na górze. Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego podaje, że nie jest to tylko umieszczenie apostołów w konkretnym miejscu, ale ma ono swoje głębsze znaczenie. Od tego momentu zasadniczym miejscem spotkań i modlitwy nowo powstałej wspólnoty chrześcijan stawały się najczęściej domy prywatne. Jeśli uczniowie pojawiali się w synagogach, czynili to przede wszystkim w związku z głoszeniem Ewangelii.¹

Apostołowie spotkali się w sali na górze, ale później poszczególne wspólnoty spotykały się w prywatnych domach konkretnych ludzi, zwłaszcza w kolejnych wiekach, gdy chrześcijaństwo było prześladowane. Św. Łukasz już na początku Dziejów Apostolskich zaznacza więc miejsce spotkania: nie jest to ani świątynia, ani synagoga, ale właśnie sala na górze.

Następnie wymienia jedenastu, podkreślając, że razem z nimi były kobiety wraz z Maryją i braćmi Jezusa. Bardzo istotne jest podkreślenie faktu przebywania Maryi razem z apostołami. Była z nimi i trwała na modlitwie. Określenie „kobiety i bracia” oznacza konkretnych ludzi, którzy wcześniej przebywali także z Jezusem i byli Jego uczniami. Oprócz apostołów było przecież wielu uczniów oraz kobiet idących za Jezusem. Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego wskazuje także konkretne miejsca w Ewangelii św. Łukasza, w których osoby te były wcześniej wymieniane.²

Intrygujące może być również określenie „bracia Jezusa”. Jak podaje Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego, ich obecność jest interesująca, ponieważ w Ewangeliach członkowie rodziny Jezusa nie wierzą w Niego. W Nazarecie dali temu szczególny wyraz: „jesteś jednym z nas”, nie wierząc, że jest kimś więcej. Tymczasem tutaj Jego bliscy znajdują się już wśród wspólnoty uczniów.³

Nie chodzi oczywiście o rodzonych braci Jezusa, ale o krewnych, kuzynostwo. Biblia Jerozolimska objaśnia szersze znaczenie tego określenia.⁴ W chrześcijaństwie słowo „bracia” zaczyna być zresztą rozumiane jeszcze szerzej. Braćmi i siostrami jesteśmy my wszyscy, chrześcijanie. Dlatego tak często listy pasterskie czy kazania rozpoczynają się właśnie od zwrotu „bracia i siostry”. Od tego momentu wśród chrześcijan słowo to nabiera szerszego znaczenia: wszyscy jesteśmy braćmi w wierze.

Autor Dziejów Apostolskich podaje także liczbę zgromadzonych osób: około 120. Oczywiście w Piśmie Świętym taka liczba nie jest przypadkowa. My powiedzielibyśmy: około dziesięciu, około stu, około tysiąca. Tutaj natomiast pojawia się właśnie około 120 osób. W Piśmie Świętym liczby mają swoje konkretne znaczenie. Św. Łukasz nawiązuje w ten sposób do ciągłości z dwunastoma pokoleniami wybranymi przez Boga.⁵

Dalej pojawia się mowa o śmierci Judasza. To temat trudny, jednak Piotr go podejmuje, argumentując, że musiało się to wydarzyć. U Łukasza greckie znaczenie nieuchronnej konieczności łączy się z biblijnym przekonaniem o istnieniu osobowego Boga, który w sposób nieodparty i bezwarunkowy kontroluje wydarzenia.⁶

Można to oczywiście rozumieć jedynie w kontekście wiary w Bożą opatrzność. Nie wiemy, jakie są plany Bożej opatrzności, ale nie oznacza to, że Judasz był zmuszony dokonać tego, czego dokonał. Możemy zrobić analogię do zwiastowania Maryi: czy musiała powiedzieć „tak”? Oczywiście, że nie. Nie była bezwolnym robotem. Mogła odmówić, jednak Bóg w swojej opatrzności wiedział, że przyjmie Jego wolę.

Podobnie trudno komentować śmierć Judasza. Piotr ujmuje ją właśnie w kontekście starotestamentalnej zapowiedzi, że to musiało się wydarzyć. Przywołuje fragmenty Psalmu 69 i Psalmu 109, a następnie natychmiast podejmuje decyzję, że miejsce po Judaszu trzeba uzupełnić.

Werset 23 rozpoczyna się słowami: „Postawiono dwóch”. Natomiast przypis w Biblii Jerozolimskiej podaje, że istnieją dwa warianty tego tekstu. Drugi brzmi: „On postawił dwóch”. „On”, czyli Piotr, co wskazuje na jego szczególną rolę.⁷ Możemy więc ten fragment rozumieć w ten sposób, że wspólnota wybrała dwóch kandydatów, ale za akceptacją Piotra. Już tutaj widzimy jego rolę przywódczą. To on przed chwilą tłumaczył śmierć Judasza, a teraz niejako akceptuje dwóch kandydatów.

Stają więc Józef, zwany Barsabbą, z przydomkiem Justus, oraz Maciej. Wspólnota modli się, aby Pan Bóg wskazał, którego z nich wybrać.

Szczerze mówiąc, przyglądając się tym dwóm postaciom, byłem bardzo mocno zbudowany. Zobaczmy: oni byli otwarci na wolę Bożą. Nie tylko wspólnota, ale właśnie oni dwaj. Jeden z nich zostanie dołączony do grona apostołów. Jakże w dzisiejszym świecie, pełnym ambicji, byłoby to trudne.

Wyobraźmy sobie, że biskup stawia dwóch kandydatów i mówi: „Któregoś z was ustanowię proboszczem”. Albo papież mówi dwóm kandydatom: „Jednego z was wyświęcę na biskupa”. Ci dwaj mieliby to spokojnie przyjąć. Myślę, że często pojawiłyby się ambicje czy niezdrowa rywalizacja. Oni natomiast byli gotowi przyjąć wolę Pana Boga, jaka by ona nie była.

Katolicki Komentarz Biblijny podkreśla także jednomyślność tej decyzji.⁸ Bardzo często u św. Łukasza, zarówno w Ewangelii, jak i w Dziejach Apostolskich, powraca motyw jednomyślności: wspólnota zbiera się, aby wspólnie podjąć decyzję i ją wypracować.

Tutaj mamy natomiast ciekawy sposób wyboru jednego z tych dwóch kandydatów, ponieważ odbyło się losowanie. Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego podaje, że w starożytności często posługiwano się taką metodą, uważając ją za sposób rozpoznania woli Bożej.⁹ Wybrano zatem jednego z dwóch przedstawionych kandydatów i w ten sposób Maciej został dołączony do grona jedenastu apostołów.

Biblia Jerozolimska podaje w przypisie, że ten archaiczny sposób wyboru, znany między innymi z Księgi Wyjścia, Księgi Samuela oraz Ewangelii Łukasza, w pierwotnej wspólnocie chrześcijańskiej bardzo szybko został zastąpiony innymi, mniej mechanicznymi sposobami rozeznawania i podejmowania decyzji.¹⁰ Inny komentarz wskazuje również, że był to ostatni moment, kiedy w ten sposób dokonywano rozeznania woli Pana Boga.

Ważny jest również motyw, po co ich wybrano. Zobaczmy, co podaje tekst:

„Trzeba więc, aby jeden z tych, którzy towarzyszyli nam przez cały czas, kiedy Pan Jezus przebywał z nami, począwszy od chrztu Janowego aż do dnia, w którym został wzięty do nieba, stał się razem z nami świadkiem Jego zmartwychwstania”.

Nie byli to zatem przypadkowi kandydaci, ale uczniowie, którzy od początku towarzyszyli Jezusowi. Przypominam, że oprócz grona Dwunastu, które znamy, z Jezusem szli także inni uczniowie. Podążały za Nim również kobiety, które Mu pomagały.

Spośród tych osób wybrano dwóch. Ale po co? Nie po to, żeby zarządzali majątkiem kościelnym, żeby zarządzali diecezją czy rozpowszechniali kult. Najistotniejsza rzecz jest inna: mieli być świadkami zmartwychwstania Chrystusa.

Św. Łukasz podkreśla tutaj tę najistotniejszą rzecz dla bycia chrześcijaninem. Mamy być świadkami zmartwychwstania. To jest główne zadanie osoby, która podejmuje posługę w Kościele, ale także każdego chrześcijanina.

To mniej więcej tematy, które poruszaliśmy podczas dzisiejszego spotkania. Zapraszam na kolejne spotkanie kręgu biblijnego. Będziemy analizować drugi rozdział Dziejów Apostolskich.

---

¹ Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego, Komitet Naukowy: ks. Waldemar Chrostowski, bp Stanisław Gądecki, ks. prof. Ryszard Rubinkiewicz, s. 1366. ↩

² Tamże, s. 1366. ↩

³ Tamże, s. 1366. ↩

⁴ Biblia Jerozolimska, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2006, s. 1516. ↩

⁵ Katolicki Komentarz Biblijny, red. naukowa wydania polskiego ks. Waldemar Chrostowski, Oficyna Wydawnicza Vocatio, s. 1188. ↩

⁶ Tamże, s. 1188. ↩

⁷ Biblia Jerozolimska, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2006, s. 1517. ↩

⁸ Katolicki Komentarz Biblijny, red. naukowa wydania polskiego ks. Waldemar Chrostowski, Oficyna Wydawnicza Vocatio, s. 1188. ↩

⁹ Międzynarodowy Komentarz do Pisma Świętego, Komitet Naukowy: ks. Waldemar Chrostowski, bp Stanisław Gądecki, ks. prof. Ryszard Rubinkiewicz, s. 1366. ↩

¹⁰ Biblia Jerozolimska, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2006, s. 1517. ↩